Tech TutorBangla Web Documentation
Portfolio
HomeHTMLCSSTailwind CSSJavaScriptTypeScriptReactNext.jsNode.jsExpressSocket.IOExpoWordPressPostgreSQLPrismaPostgresNestJSMongoDBDockerTanStackTanStack TableRTK QueryGitGitHub
  • Node.js Documentation20টি অধ্যায়
প্রযুক্তি নির্বাচন
HomeHTMLCSSTailwind CSSJavaScriptTypeScriptReactNext.jsNode.jsExpressSocket.IOExpoWordPressPostgreSQLPrismaPostgresNestJSMongoDBDockerTanStackTanStack TableRTK QueryGitGitHub
  • Introduction
  • Installation
  • Modules
  • NPM
  • File System
  • Events
  • Streams
  • HTTP
  • Async Programming
  • Environment
  • Debugging
  • Express.js
  • API Development
  • Authentication
  • Database
  • Production
  • Advanced Node.js
  • Best Practices
  • Projects
  • Interview
  1. Docs
  2. Node.js
  3. Node.js File System (fs Module)
Node.jsBeginner

Node.js File System (fs Module)

fs.readFile, writeFile, mkdir, unlink — Node.js দিয়ে ফাইল ও ফোল্ডার ম্যানেজমেন্ট বাংলায়।

18টি অংশবাংলা ভাষায়

fs (File System) module দিয়ে Node.js থেকে ফাইল ও ডিরেক্টরি পড়া, লেখা, মুছে ফেলা, rename করা — সব সম্ভব। এটি require('node:fs') দিয়ে ব্যবহার করা হয়।

Synchronous বনাম Asynchronous

TypeFunctionবৈশিষ্ট্য
SyncreadFileSyncকোড block হয়, পরের line আগে execute হয় না
AsyncreadFileNon-blocking, callback বা promise দিয়ে result
সুপারিশ

Production-এ সবসময় asynchronous version ব্যবহার করুন। Sync version single-threaded Node.js-কে block করে।

ফাইল পড়া (Read)

Async — readFilejavascript
javascript
const fs = require("node:fs");

// Callback style
fs.readFile("data.txt", "utf8", (err, data) => {
  if (err) {
    console.error("ফাইল পড়তে সমস্যা:", err);
    return;
  }
  console.log("ফাইলের content:", data);
});
Promise style (promises API)javascript
javascript
const fs = require("node:fs").promises;

async function readFile() {
  try {
    const data = await fs.readFile("data.txt", "utf8");
    console.log(data);
  } catch (error) {
    console.error("ত্রুটি:", error.message);
  }
}

readFile();

ফাইল লেখা (Write)

const fs = require("node:fs").promises;

async function writeFile() {
  // নতুন ফাইল তৈরি / পুরোনো overwrite
  await fs.writeFile("output.txt", "Hello Node.js!", "utf8");
  console.log("ফাইল লেখা হয়েছে!");

  // append — শুধু যোগ করা
  await fs.appendFile("output.txt", "\nনতুন লাইন", "utf8");
}

writeFile();

ফোল্ডার তৈরি (mkdir)

const fs = require("node:fs").promises;

async function createFolders() {
  // single folder
  await fs.mkdir("uploads");

  // nested folders (recursive)
  await fs.mkdir("uploads/images/2024", { recursive: true });
}

createFolders();

ফাইল/ফোল্ডার Delete (unlink, rm)

const fs = require("node:fs").promises;

async function deleteFiles() {
  // ফাইল মুছে ফেলা
  await fs.unlink("output.txt");
  console.log("ফাইল মুছে ফেলা হয়েছে");

  // ফোল্ডার মুছে ফেলা (recursive)
  await fs.rm("uploads", { recursive: true, force: true });
  console.log("ফোল্ডার মুছে ফেলা হয়েছে");
}

deleteFiles();

ফাইল/ফোল্ডার Check ও Rename

const fs = require("node:fs").promises;

async function fileOperations() {
  // ফাইল আছে কিনা দেখুন
  try {
    await fs.access("data.txt");
    console.log("ফাইল আছে!");
  } catch {
    console.log("ফাইল নেই!");
  }

  // rename
  await fs.rename("old.txt", "new.txt");

  // stat — ফাইলের info
  const stats = await fs.stat("package.json");
  console.log("সাইজ:", stats.size, "bytes");
  console.log("ধরন:", stats.isFile() ? "ফাইল" : "ফোল্ডার");
}

fileOperations();

ডিরেক্টরি পড়া (readdir)

const fs = require("node:fs").promises;

async function listFiles() {
  const files = await fs.readdir(".");
  console.log("সব ফাইল:", files);

  // nested files
  const allFiles = await fs.readdir(".", {
    recursive: true,
    withFileTypes: true,
  });
  allFiles.forEach((item) => {
    console.log(item.name, item.isDirectory() ? "📁" : "📄");
  });
}

listFiles();
সতর্কতা

বড় ফাইল (GB-এর পরিমাণ) readFile দিয়ে পড়বেন না — Streams ব্যবহার করুন। এতে memory leak হতে পারে।

শেষ প্যারায় নিজে practice করুন — কোড কপি করে নিজের এডিটরে চালিয়ে দেখুন।
আগেরNPM — Node Package ManagerপরেরNode.js Events (EventEmitter)
এই পেজে
Tech Tutor

বাংলায় ওয়েব ডেভেলপমেন্ট ডকুমেন্টেশন শিখুন — ধাপে ধাপে।

Homeসব ডকুমেন্টেশনQuick Startআমার নোটস

© 2026 Tech Tutor. বাংলায় শিখুন, বাংলায় গড়ুন।

mdanamolhasan1998@gmail.com